چهارشنبه, 05 -2669 12:31

نی

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

ني يکي از مهم ترين سازهاي فولکلوريک بوده که نمونه بارز آن ني نوازي چوپانان است. در بعضي از استان هاي ايران از جمله مازندران فلوت کوچکتري به جاي آن مورد استفاده قرار مي گيرد.

ني جايگاه ويژه اي در موسيقي عارفان دارد. ني سمبل دمي است که روح آدمي را به اصل خدايي خويش بالا مي برد و مهم ترين اشعار عارفانه که همان مثنوي جلال الدين رومي است با موعظه ي گوش دادن به ني آغاز مي گردد. 
بشنو از ني چون حکايت مي کند           از جدايي ها شکايت مي کند 
کز نيستان تا مرا ببريده اند                   از نفيرم مرد و زن ناليده اند ... 
(تاريخچه ):
ساده ترين و شايد در عين حال قديمي ترين سازي که در موسيقي کلاسيک ايران به کار رفته است ني مي باشد. تاريخ اين فلوت عمودي شکل به دوره هاي قبل از تاريخ در آسياي مرکزي برمي گردد. ساکس هم در کتاب تاريخ سازهاي موسيقي صفحه ي 90 به يکي از اين فلوت ها در هزاره ي چهارم قبل از ميلاد روي تخته سنگ هاي هيراکون پوليس ( Hieracon polis) اشاره مي کند. سازهايي شبيه ني را مي توان در آسيا و خاورميانه پيدا نمود . 
(نی در تعداد زیادی از رسالات و نسخ خط فارسی موسیقی تحت عناوین متفاوت ، مثل نای ، نای هفت بند ، نای عراقی ، شش نای ، نی و ... معرفی می شود.)
(ساختمان ( :
ني سازي است متشکل از يک لوله ي استوانه اي از جنس "ني" که سراسر طول آن از هفت " بند" و شش " گره" تشکيل شده است ( به اين دليل اين ساز را " ني هفت بند" نيز مي گويند)."ني" به قطرهاي متفاوت ( از 5/1 تا 3 سانتيمتر ) و طول هايي مختلف ( حدود 30 تا 70 سانتيمتر ) ساخته شده, در تمام آن ها, روي لوله , کمي در قسمت پايين 5 سوراخ در طرف جلو و يک سوراخ در قسمت عقب قرار گرفته, و در يک يا دو انتهاي" ني " روکشي برنجي با طول کوتاه لوله ي نئي را پوشانده است, و لبه يلوله در قسمت دهاني آنقدر تيز است که مي تواند لاي دندان ها قرار گيرد . 
(نحوه ي نواختن) :
موقع نوازندگی 5 سوراخ روی لوله ی صوتی از محل دمیدن به ترتیب زیر انگشت گذاری می شوند:
انگشتان دست راست:
سوراخ اول : انگشت دوم / سوراخ اول و دوم : انگشت میانه "سوم" / سوراخ دوم : انگشت سبابه .
انگشتان دست چپ:
سوراخ سوم : انگشت دوم / سوراخ چهارم : انگشت میانه / سوراخ پنجم : انگشت سبابه / سوراخ پشت لوله ی صوتی : شست یا انگشت کوچک 
نوازنده ي ني آن را رو به پايين نگه مي دارد که از بالا در آن دميده مي شود. يک جنبه ي غريب اين ساز دو موقعيت دهان است . 
براي نواختن رژيسترهاي ( منطقه) بم تر, نوازنده اين ساز را در يک طرف لب هاي تقريباً بسته قرار مي دهد. براي رژيسترهاي زيرتر آن را داخل دو دندان جلويي قرار مي دهد, که لب بالايي کاملاً آخر لبک را مي پوشاند. براي انطباق با اين عمل و بر اثر تمرينات زياد بين دندان هاي جلويي بالايي بيشتر نوازندگان ني, فضاي خالي وجود دارد . 
خوب نواختن ني کاري بسيار دشوار است . توليد صداي خالص و بدون نفس زدن زياد به ندرت حاصل مي شود. از اين روست که شمار نوازندگان ني کم است. نوازندگان محلي با ابتکارهاي سنتي, تا اندازه اي از قطع شدن صداي ساز , هنگام تازه کردن نفس جلوگيري مي کنند. توضيح آنکه در حين نواختن ، هوا را از بيني به ريه و نيز به "لُپ " ها داخل کرده, ذخيره مي کنند و اين هوا را به تدريج وارد لوله مي فرستند . 
(کوک و وسعت صدايي آن ): 
ني را نمي توان کوک کرد, بدين نسبت نمي توان آن را با سازهاي ديگر منطبق کرد و از اين رو معمولاً در نقش تکنواز ظاهر مي شود . 
گاه -اگر چه بسيار به ندرت- که بخواهند از صوت ني در همنوازي ارکستر استفاده کنند, ناگزير نوازنده ساز تعدادي ني را با کوک ها ) ميدان صدا )ي مختلف فراهم کرده و در دسترس خود مي گذارد تا در طي هم نوازي يا همراهي صداي خواننده به تناسب موقع از يکي از ني ها استفاده کند . 
وسعت صداي ني حدود دو اکتاو و نيم است, ولي ميدان صدا ( با کوک ) در سازهاي مختلف متفاوت است. 
  (بزرگان ): 
در زمره ي نوازندگان ني, نايب اسد الله به" خداوند ني" معروف است . 
از جمله ساير نوازندگان متبحر ني سليمان اصفهاني است که حتي برخي او را بر نايب هم ترجيح داده اند. ديگر ني زن ها ابراهيم آقاباشي است که استاد نايب اسد الله و خواننده ي زبر دستي بوده است . 
از اساتيد دوران معاصر استاد حسن کسائي حائز يادآوري است 

موسیقی کلاسیک ایرانی – الازونیس      ترجمه ی: مهدی پور محمد
ساز شناسی : پرویز منصوری 
سازهاي ايراني- محمدتقي مسعوديه

 

خواندن 234 دفعه آخرین ویرایش در جمعه, 10 آذر 1396 07:19
محتوای بیشتر در این بخش: « هارمونیکا ویلنسل »

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.